İran, 29 Temmuz gecesi Ürdün’deki bir ABD askeri üssüne birden fazla balistik füze fırlattı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, füzelerin tamamının hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini bildirdi.
Saldırıda can kaybı veya hasar açıklanmadı. İran’ın doğrudan ABD güçlerini hedef alan yeni saldırısı, Washington ile Tahran arasında birkaç gündür devam eden çatışmasızlık dönemini sona erdirdi.
Füzeler 00.45’te ateşlendi
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığına göre İran Devrim Muhafızları, saldırıyı ABD doğu saatiyle 28 Temmuz saat 17.45’te gerçekleştirdi. Füzelerin Türkiye saatiyle 29 Temmuz saat 00.45’te ateşlendiği hesaplandı.
CENTCOM, saldırıyı ABD güçlerini hazırlıksız yakalamayı amaçlayan bir girişim olarak nitelendirdi. Ürdün’de konuşlu ABD ve ortak ülke hava savunma unsurları gelen füzelerin tamamını etkisiz hâle getirdi.
ABD ordusu, bölgedeki birliklerin yüksek alarm seviyesinde tutulduğunu ve yeni saldırılara karşı hazırlığın sürdüğünü açıkladı.
Kısa çatışmasızlık bozuldu
Saldırı, Trump yönetiminin İran’a yönelik hava operasyonlarını diplomasiye yeniden alan açmak amacıyla durdurmasından birkaç gün sonra geldi.
İran, operasyonların durdurulmasının ardından ilk kez bölgedeki bir ABD üssüne doğrudan balistik füze fırlattı. Yeni saldırı, Washington ile Tahran arasında yeniden başlaması beklenen görüşmeler üzerindeki baskıyı artırdı.
Ürdün, temmuz ayının başlarında da İran’ın füze ve insansız hava aracı saldırılarına sahne olmuştu. Önceki saldırıda iki ABD askeri hayatını kaybetmiş, Washington daha sonra İran’daki askeri hedeflere yönelik operasyonlarını yoğunlaştırmıştı.
ABD, İran’a karşı 13 gece boyunca düzenlediği hava saldırılarında füze tesislerini, hava savunma unsurlarını ve askeri altyapıyı hedef aldığını açıklamıştı.
Trump ve Netanyahu görüşmüştü
İran’ın füze saldırısı, Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile Beyaz Saray’da gerçekleştirdiği görüşmeden saatler sonra düzenlendi.
Görüşmenin ana gündem maddeleri arasında İran savaşı, bölgesel güvenlik ve olası diplomatik süreç yer aldı. Beyaz Saray, görüşmenin olumlu ve verimli geçtiğini bildirmişti.
Trump, saldırıdan önce yaptığı açıklamalarda İran ile kapsamlı görüşmeler yürütüldüğünü söylemiş ancak diplomasinin sonuç vermemesi hâlinde güçlü askeri operasyonlara yeniden başlanabileceği uyarısında bulunmuştu.
Yeni füze saldırısı, Trump yönetimini askeri karşılık vermek ile diplomatik süreci sürdürmek arasında yeni bir karar aşamasına taşıdı.
Hürmüz riski yeniden büyüdü
ABD ile İran arasındaki doğrudan çatışmanın yeniden başlaması, enerji piyasalarının yakından izlediği Hürmüz Boğazı üzerindeki riskleri de artırdı.
Hürmüz Boğazı’ndan normal koşullarda günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınıyor. Bu hacim, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine ve deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
Boğazdaki geçişlerin yavaşlaması veya yeniden kesintiye uğraması; tanker sigortası, navlun, teslimat süreleri ve petrol fiyatları üzerinde yeni baskı oluşturabilir.
İran ile ABD arasındaki önceki çatışmalar sırasında Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların aksaması, Orta Doğu petrol üretimini ve küresel enerji stoklarını doğrudan etkilemişti.
Yeni saldırının fiyatlara kalıcı etkisi, ABD’nin vereceği karşılığa ve Hürmüz’de ticari gemi geçişlerinin devam edip etmeyeceğine bağlı olacak.
Kızıldeniz hattında ikinci baskı
Bölgesel gerilim yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmadı. Suudi Arabistan, Irak topraklarından fırlatıldığını belirttiği insansız hava araçlarının ülkenin doğusundaki petrol tesislerini hedef aldığını açıkladı.
Suudi hava savunma sistemleri saldırı araçlarının engellendiğini bildirdi. Benzer bir saldırı bir gün önce de Suudi petrol altyapısına yönelmişti.
Yemen’deki Husiler ise Kızıldeniz’de seyreden Suudi petrol tankeri NCC Ghazal’a füze fırlattıklarını ve gemiyi geri dönmeye zorladıklarını ileri sürdü.
Hürmüz ile Kızıldeniz hatlarının aynı anda baskı altında kalması, Orta Doğu’dan yapılan petrol ve ürün sevkiyatları açısından iki ayrı deniz geçidinde risk birikmesine yol açıyor.
Washington’un yanıtı bekleniyor
Haber yayına hazırlanırken ABD yönetimi İran saldırısına verilecek olası askeri veya diplomatik yanıtı açıklamamıştı.
Pentagon ve CENTCOM’un saldırının kullanılan füze sayısı, hedeflenen üs ve hava savunma sistemlerine ilişkin daha ayrıntılı bilgi paylaşması bekleniyor.
Piyasalar açısından ilk kritik işaret, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin sürüp sürmediği olacak. ABD’nin doğrudan askeri karşılık vermesi hâlinde petrol fiyatlarında ve güvenli liman varlıklarında yeni bir risk primi oluşabilir.
Tarafların saldırıya rağmen görüşme kanalını açık tutması ise gerilimin daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşmesini sınırlayabilir.
